به نظر تعداد احاديثي که در مورد قم از ائمه اطهار عليهم السلام به ما رسيده است درباره هيچ يک از شهرهاي ايران روايت نشده است. از امام رضا(ع) نقل شده است همانا بهشت داراي هشت در است که يکي از آن درها مخصوص مردم قم است. آنان شيعيان برگزيده ما در ميان ساير شهرها هستند. خداوند ولايت و محبت ما را با طينت آنان عجين کرده است. در کلامي از امام صادق(ع) دليل ناميده شدن اين شهر به قم به خاطر حمايت مردمان اين شهر از قائم آل محمد عنوان شده است و نيز آنجا را پايگاه فرزندان فاطمه ناميده اند.
فاطمه معصومه(س) در سال 173ق. در مدينه ديده به جهان گشود. پدر بزرگوار آن حضرت، امام موسي کاظم عليه السلام و مادر گرامي اش حضرت نجمه خاتون مي باشد، که بعد از تولد حضرت رضا عليه السلام به «طاهره» ملقب گرديد. پس از آنکه مأمون عباسي در سال 200 امام رضا(ع) را به خراسان دعوت کرد، اين بانو به همراه عده اي ‌از برادران و بستگان، پس از يک سال به انگيزه ديدار برادر وارد ايران شد. اين گروه در حدود 400 نفر بودند در رأس آن‌ها حضرت معصومه (س) بود.



از آن جايي که حضرت فاطمه معصومه(س) پيام آور فرهنگ و معارف اهل بيت عليهم السلام و مدافع مظلوميت امامان شيعه و تداوم بخش راه پدر بزرگوارش در مبارزه با طاغوتهاي زمان بود، وقتي حضرت(س) و همراهان به شهر ساوه رسيدند، مأموران حکومت جائر عباسي با آنها درگير شدند و وحشيانه حدود 23 نفر از آنها را به شهادت رساندند گروهي اسير و گروهي نيز متواري گرديدند. حضرت معصومه در همانجا بيمار (توسط عمال حکومت مسموم و يا مجروح) شدند. ايشان که از اجداد خود درباره شهر قم زياد شنيده بود از همراهان پرسيد تا قم چقدر فاصله است؟ به ايشان عرض شد: ده فرسخ. حضرت فرمود: مرا از اينجا به قم منتقل کنيد زيرا از پدرم شنيدم که مي فرمود: شهر قم مرکز شيعيان ماست! البته مردم ولايي قم نيز از بانوي خود براي تشريف فرمايي به شهرشان دعوت به عمل آوردند و حضرت معصومه با جلال و جبروت در ميان استقبال دوست داران اهل بيت با قدوم مبارک خويش قم را منور نمودند.
اين رخداد بزرگ تاريخ ايران در روز يکشنبه 23 ربيع الاول سال 201 ه. ق. برابر با اول آبانماه 195 ه. ش. به وقوع پيوست.
آن بزرگوار بعد از 17 روز اقامت در منزل موسي بن خزرج که به «بيت النور» شهرت يافت، در دهم ربيع الثاني سال 201 ديده از جهان فرو بسته و در «باغ بابلان» محل فعلي مزار آن حضرت دفن گرديد.

برکات ورود حضرت معصومه(س) به قم
شهر قم قبل از ورود حضرت معصومه عليها السلام از آباداني ظاهري بي بهره بود و شيعيان آن مورد آزار و اذيت بودند.
ورود حضرت فاطمه معصومه(س) به شهر قم و دفن پيکر مطهر آن بانوي مقدس در اين شهر، آثار و برکات فراواني را به همراه داشته است. از لحظه ورود دختر رسول الله(ص) به قم، پيوسته اين شهر از جهات فرهنگي، سياسي، اجتماعي و اقتصادي رو به رشد نهاده است. برکات اين بانوي مجلله در شهر قم آنگاه به اوج خود مي رسد که بدانيم تاثير وجود آن حضرت در تحولات تاريخي، فرهنگي، مذهبي، اجتماعي نه تنها در محدوده يک شهر بلکه گاهي در کل کشور ايران بوده و يا حداقل وقايع و حوادث کشور ايران به نوعي مرتبط با شهر قم مي باشد. چنانچه پيروزي انقلاب اسلامي ايران را بايد از اين نمونه دانست. قيامي که توسط امام خميني(ره) و علما از قم آغاز شد و نمو کرد و سرتاسر ايران را فرا گرفت.
برکات حضرت معصومه در شهر قم و تاثير اين شهر بر کل ايران آنچنان مهم بوده و هست که سالها دل و ديده ميليونها زائر و مجاور و جهانگرد را به خود مشغول داشته است.
قم با اين ويژگيها در ميان شهرهاي شيعه نشين از شهرت جهاني برخوردار شد و از مراکز مهم فرهنگي و فقهي شيعه گرديد و مهم تر از همه به عنوان هسته مرکزي باشکوهترين انقلاب در تاريخ جهان گرديد.
اما آثار ديگر اين هجرت مبارک:

آباداني قم
شهر قم به تدريج از شمال شرقي، به جنوب غربي که محل دفن آن حضرت بود کشيده شد به طوري که حرم فاطمه معصومه(س) که در حاشيه شهر قرار داشت، امروزه در مرکز شهر و در آبادترين قسمت آن واقع است. توجه پادشاهان و حاکمان و طبقات گوناگون مردم به اين شهر و کوچ بسياري از افراد مشتاق اهل بيت عليهم السلام براي اقامت در آن، به خاطر مدفون بودن حضرت معصومه(س) در اين شهر است که به آباداني و رونق اين شهر منجر شده است.


کثرت سادات در شهر قم
بعد از دفن حضرت معصومه(س) عده بسياري از فرزندزادگان امام حسن و امام حسين و موسي بن جعفر و علي بن موسي الرضا عليهم السلام و از فرزندان محمد حنفيه و زيد بن علي بن الحسين عليهم السلام و اسماعيل فرزند امام صادق(ع) از اطراف به قم روي آوردهاند. از آنجا که اين شهر از ابتدا مورد نظر آل علي عليهم السلام بوده است و مردم قم نسبت به اولاد پيغمبر(ص) ارادت و علاقه خاصي داشتهاند، به تدريج بعد از ورود حضرت معصومه عليها السلام از نظر کثرت سادات، موقعيت بينظير و يا کم نظيري يافته است.
حوزه علميه قم و پرورش علماي بزرگ
يکي ديگر از برکات مزار مقدس بانوي دو عالم، حضرت معصومه(س) در شهر قم، رونق گرفتن حوزه علميه و استحکام مذهبي در آن شهر مي باشد. تاريخ اين کانون علم و فقاهت به قرنها قبل بر مي گردد. ابراهيم بن هاشم قمي، سعد بن عبدالله قمي، احمد بن اسحاق قمي، علي بن بابويه قمي و دهها محدث و عالم شيعي از اوايل قرن سوم هجري به بعد، زمينه گسترش علم و ادب و حديث را در اين شهر ايجاد کرده بودند. هجرت ملاصدرا فيلسوف نامي شيعه به قم چهره ديگري به اين حرکت داد. سکونت مرحوم فيض کاشاني در قم و تاسيس مدرسه فيضيه در جوار حرم مطهر حضرت معصومه(س) رشد فکري و فضاي علمي اين شهر را دگرگون نمود.



اين رشد علمي همچنان رو به بالندگي بود تا در سال 1315ش. مرحوم شيخ عبدالکريم حائري(ره) روحي تازه به کالبد اين کانون فقاهت و معنويت دميد. اقبال آيت الله العظمي بروجردي به قم، فعاليتهاي فرهنگي واجتماعي را در اين شهر تسريع نموده و همچنين ورود مراجع و دانشمندان بزرگ شيعي و همراهي آنان با حرکت حوزه علميه در شکوفائي آن نقش به سزايي داشت، تا جايي که امروزه قم به مجمع بزرگي از مراجع، آيات عظام و فقيهان و مجتهدان بدل شده است.